Tắm ngôn ngữ tiếng Anh sao cho hiệu quả?

Và các bạn nghe về phương pháp học “Effortless English”, cứ bật băng lên nghe hoài nghe mãi… và hy vọng rằng mình sẽ giỏi. Nhưng kết quả thì không được như ý. Bạn cứ nghĩ, tiếp xúc tiếng Anh càng nhiều thì mình càng nhanh giỏi. Nhưng các lý thuyết về tiếp thu ngôn ngữ thứ hai cho thấy câu chuyện không đơn giản như vậy.

Theo Krashen (1985), đầu vào (input) đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình học ngoại ngữ. Tuy nhiên, ông nhấn mạnh rằng không phải mọi đầu vào đều có giá trị như nhau. Người học cần COMPREHENSIBLE INPUT – tức là những đầu vào mà họ có thể hiểu được. Nếu người học nghe một nội dung quá khó, không hiểu ý nghĩa, không thể kết nối âm thanh với thông tin thì dù tiếp xúc hàng giờ, quá trình tiếp thu ngôn ngữ vẫn rất hạn chế.

Nói cách khác, vấn đề không phải là bạn nghe tiếng Anh bao lâu, mà là bạn hiểu được bao nhiêu trong những gì mình nghe.

“Nhúng” hay “tắm” tiếng Anh (tắm ngôn ngữ) thuật ngữ gọi là immersion, thường được hiểu là khi bạn bước vào một môi trường sử dụng hoàn toàn một ngôn ngữ mới. Hai ví dụ dễ thấy nhất là sinh sống ở nước ngoài như sang Mỹ, hoặc theo học chương trình hoàn toàn bằng tiếng Anh – như trong trường quốc tế chẳng hạn.

Tuy nhiên, immersion không có nghĩa đơn giản là “ném” một người vào môi trường tiếng Anh và chờ họ tự giỏi lên. Bản chất của immersion là người học được tiếp xúc với ngôn ngữ trong những hoạt động có ý nghĩa, trong đó họ vừa hiểu được thông tin, vừa dần dần mở rộng khả năng sử dụng ngôn ngữ.

Đây chính là điểm mà nhiều người bỏ qua khi nói về “tắm tiếng Anh”. Không phải cứ có tiếng Anh xung quanh là có học tập. Cái quan trọng là lượng tiếng Anh đó có phù hợp với khả năng hiện tại của người học hay không.

Nhưng bạn có bao giờ thắc mắc, cả những du học sinh ở Mỹ hàng bao nhiêu năm, chưa chắc đã nói tiếng Anh ra hồn? Và liệu chúng ta ở Việt Nam có “immerse” được vào “English” hay không?

Sự thực, “tắm” tiếng Anh không phải là chuyện vứt chúng ta vào một môi trường xung quanh toàn là tiếng Anh, và hy vọng rằng chúng ta sẽ giỏi. Nếu một người mới học tiếng Anh bị đưa vào một lớp đại học ở Mỹ, nghe giáo sư nói những nội dung chuyên ngành mà họ không hiểu, thì đó không phải là một môi trường học tập lý tưởng.

Krashen (1985) gọi đây là vấn đề của input không thể tiếp nhận được. Người học cần những đầu vào vừa đủ thử thách để phát triển, nhưng vẫn phải hiểu được phần lớn nội dung. Nếu khoảng cách giữa trình độ hiện tại và đầu vào quá lớn, người học sẽ chỉ cảm thấy choáng ngợp thay vì tiến bộ.

Vậy, tắm tiếng Anh là gì? Và làm thế nào để “tắm” cho đúng?

Hiểu một cách nôm na, “tắm” tiếng Anh có nghĩa bạn vẫn hoạt động bình thường trong môi trường bình thường, chỉ thay đổi một thứ: ngôn ngữ.

Nói cách khác, bạn xem phim, nghe nhạc, đọc sách, nói chuyện, mua bán… như bình thường, nhưng thay vì sử dụng tiếng Việt, bạn dùng tiếng Anh.

Tuy nhiên, sự thay đổi này cần có chiến lược. Bạn không nhất thiết phải xem những bộ phim khó nhất, nghe những chương trình dành cho người bản ngữ hay đọc những cuốn sách học thuật. Điều quan trọng là lựa chọn những nội dung BẠN CÓ THỂ HIỂU ĐƯỢC.

Một bộ phim mà bạn hiểu 80% sẽ giúp bạn học nhiều hơn một chương trình tin tức mà bạn chỉ hiểu 10%.

Mỗi ngày bạn dành bao nhiêu thời gian là đủ?

Với hầu hết mọi người, khoảng 30 phút học tập trung và 1 giờ tiếp xúc với ngôn ngữ (tiếng Anh) mỗi ngày sẽ cho bạn kết quả rất tốt. Đây là mô hình bền vững trong dài hạn nhằm giúp bạn sử dụng tiếng Anh lưu loát.

Tất nhiên, thời lượng cũng đóng vai trò quan trọng. Một người dành nhiều thời gian hơn cho tiếng Anh sẽ có nhiều cơ hội tiếp xúc và thực hành hơn. Theo một bài viết trên trang web thelinguist.com, nếu bạn có thể dành 10 giờ mỗi ngày học tiếng Anh một cách chuyên tâm và đúng cách, bạn có thể đạt khả năng giao tiếp căn bản sau khoảng 50–72 ngày.

Tuy nhiên, thời gian không phải là yếu tố duy nhất. Một người nghe 5 tiếng mỗi ngày nhưng không hiểu gì sẽ không hiệu quả bằng một người nghe 1 tiếng với nội dung phù hợp trình độ. Đây chính là sự khác biệt giữa “exposure” (tiếp xúc) và “learning” (học).

Nghe khó quá phải không? Điều này dễ dàng hơn một chút khi bạn sống ở nước ngoài như Anh, Mỹ, Canada… Vì đi đâu làm gì bạn cũng được bao bọc bởi tiếng Anh.

Nhưng không nhất thiết những du học sinh là “automatic” được “nhúng” tiếng Anh. Nên nhớ, đây là một PHƯƠNG PHÁP HỌC có tính chủ động của người học, chứ không phải yếu tố môi trường.

Sống ở Mỹ mà suốt ngày nói tiếng Việt coi như vô nghĩa. Ngược lại, nếu bạn chủ động sử dụng tiếng Anh trong những tình huống mà bạn có thể hiểu và tham gia, môi trường đó mới thực sự trở thành một môi trường học tập tuyệt vời.

Còn nếu bạn ở Việt Nam? Cái này khó hơn một chút, nhưng bạn vẫn có thể “nhúng” tiếng Anh trong phạm vi nhất định, ví dụ: đọc báo, viết Facebook, nghe đài, xem TV và giao tiếp chẳng hạn.

Thay vì đọc báo tiếng Việt, bạn có thể chuyển sang báo tiếng Anh. Ví dụ, VnExpress có phiên bản “International”, cần đọc báo bạn cứ vào đó. Nghe đài thì chuyển qua VOA hoặc download các app radio tiếng Anh. Xem phim thì dùng Netflix, và giao tiếp thì tham gia những nhóm luyện tập để thực hành nói tiếng Anh.

Tóm lại, bạn phải có một kế hoạch cụ thể và kiên trì để mình sử dụng tiếng Anh càng nhiều trong cuộc sống càng tốt. Nhưng hãy nhớ, mục tiêu không phải là nhồi nhét càng nhiều tiếng Anh càng tốt, mà là tạo ra càng nhiều cơ hội tiếp xúc với tiếng Anh có ý nghĩa càng tốt.

Tất nhiên, chúng ta vẫn phải sống, phải ăn, phải giao tiếp và làm việc, và chúng ta vẫn yêu tiếng Việt. Nhưng khi đã muốn học tiếng Anh, mình cần phải dành chút thời gian vào nó.

Vài dòng cuối mình dành cho các bà mẹ đang cố gắng “nhúng” con vào tiếng Anh. Đầu tiên, mình chia sẻ kinh nghiệm của bản thân trước.

Mình may mắn là con được “nhúng” vào Mỹ 2 năm rồi, nên các con đã có khả năng nghe – nói cơ bản bằng tiếng Anh, riêng phần từ vựng và đọc hiểu thì còn cần phải bổ sung nhiều.

Mình áp dụng “Vietnamese at school, English at home”, có nghĩa là ở nhà thì dùng tiếng Anh, bố mẹ con cái giao tiếp đều bằng tiếng Anh cả. Ngoài ra, các chương trình cháu xem như phim hoạt hình, YouTube,… đều bằng tiếng Anh. Mỗi tối, mẹ cháu đều dành 30 phút đọc sách cho con, luân phiên một hôm sách tiếng Việt, hôm còn lại là tiếng Anh để các con nâng cao từ vựng.

Điều quan trọng ở đây không chỉ là số lượng tiếng Anh mà trẻ tiếp xúc, mà là chất lượng của sự tiếp xúc đó. Trẻ cần được nghe những nội dung có ý nghĩa, có thể hiểu được, và quan trọng nhất là có cơ hội sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp.

Đọc đến đây, nhiều mẹ bảo: may mắn thôi, chứ bố mẹ phát âm sai thì làm sao nói chuyện được với con.

Quan điểm đó hoàn toàn sai.

Nếu chỉ “nhúng” con vào TV, iPad, YouTube và các phần mềm học tiếng Anh, các con sẽ được “bao bọc” bởi môi trường đó, nhưng không nhất thiết “tương tác” (interact). Do đó, nếu có sự tiến bộ thì sẽ rất hạn chế. Nhà nghiên cứu Long (1995) cho rằng ngôn ngữ phát triển tốt nhất trong giao tiếp (interaction hypothesis)

Sự tương tác thực tế là chất xúc tác cuối cùng và quan trọng nhất để kích hoạt toàn bộ hệ thống, sau khi bố mẹ đã “bao bọc” (surround) con bởi tiếng Anh.

Cha mẹ cũng đừng sợ “làm hỏng” tiếng Anh của con vì phát âm sai. Lý do là con có những “đầu vào” (input) khác chất lượng hơn nhiều, chính là môi trường mà bố mẹ đã tạo ra. Các con sẽ tự biết cách và điều chỉnh.

Cuối cùng, khi thực sự “sống” cuộc sống bình thường và chuyển sang “mode” tiếng Anh, từ vựng của bạn sẽ tăng rất nhiều. Ví dụ, bạn cần bảo con lấy giúp cái “hót rác”, bạn có biết nó là gì không? Trước mình cũng giống bạn, không biết. Nhưng giờ thì biết rồi, nó là cái “dustpan”.

Đó chính là cái lợi của Immersion Language Learning (ILL). Tuy nhiên, immersion hiệu quả không phải là nghe thật nhiều thứ tiếng Anh mà mình không hiểu. Immersion hiệu quả là khi bạn được sống trong tiếng Anh, tiếp xúc với những đầu vào phù hợp, hiểu được ý nghĩa, và dần dần biến nó thành ngôn ngữ của chính mình.