Bạn nghĩ mình biết nghĩa của một từ?

Bạn thực sự “biết” một từ vựng tiếng Anh ở mức độ nào?

Khi học từ vựng tiếng Anh, nhiều người thường nói: “Từ này tôi biết rồi.” Nhưng vấn đề là: bạn biết ở mức độ nào? Trông quen quen? Hiểu nghĩa? Hay dùng được? Trong ngôn ngữ học, người ta dùng một khái niệm rất thú vị để nói về chuyện này: STRENGTH IN VOCABULARY KNOWLEDGE – tức là độ mạnh của kiến thức từ vựng. Một từ không phải chỉ có hai trạng thái biết / không biết. Nó tồn tại trên một phổ (continuum) từ rất yếu đến rất mạnh.

Hãy lấy một ví dụ rất quen: COLD. Ở mức yếu nhất, bạn chưa từng thấy từ này. Khi đọc, nó hoàn toàn xa lạ. Đây là mức NO KNOWLEDGE. Sau vài lần gặp, bạn có thể nhìn thấy quen quen, kiểu như: “Ơ, từ này mình thấy ở đâu rồi.” Nhưng nghĩa là gì thì chưa chắc biết. Đây là mức RECOGNITION – nhận ra nhưng chưa hiểu. Sau đó, bạn có thể biết nghĩa cơ bản: cold = lạnh. Nếu ai hỏi nghĩa, bạn trả lời được ngay. Đây là mức MEANING KNOWLEDGE. Mạnh hơn một chút, bạn dùng được từ đó trong câu: It’s very cold today. Lúc này, từ vựng đã đạt mức USABLE KNOWLEDGE – có thể sử dụng trong giao tiếp.

Nghe có vẻ như vậy là đã “biết” từ cold rồi đúng không? Nhưng thử xem câu này: He gave me a cold shoulder. Nếu bạn dịch từng từ, sẽ thành: anh ta cho tôi một cái vai lạnh. Nhưng thực ra “give someone the cold shoulder” nghĩa là phớt lờ ai đó, tỏ thái độ lạnh nhạt. Vậy câu hỏi thú vị là: nếu bạn biết “cold = lạnh”, nhưng không hiểu “cold shoulder”, thì bạn biết từ này ở mức nào?

Vì sao biết nghĩa chưa đủ để dùng từ vựng trong thực tế?

Trong ngôn ngữ học, điều này cho thấy strength của từ vựng vẫn chưa mạnh. Bạn mới biết nghĩa cơ bản (literal meaning), nhưng chưa biết cách từ đó hoạt động trong các cụm từ, thành ngữ, hay collocation. Một từ thực sự “mạnh” trong đầu người học khi họ không chỉ biết nghĩa cơ bản, mà còn biết cách nó kết hợp với các từ khác trong ngôn ngữ thật.

Vì vậy, khi học từ mới, câu hỏi quan trọng không phải là: “Tôi có biết từ này không?” Mà là: Tôi có thể sử dụng từ này ở mức độ nào? Nếu chỉ biết nghĩa, strength còn yếu. Nếu dùng được trong câu, strength mạnh hơn. Nếu hiểu cả những cách dùng tự nhiên như cold shoulder, catch a cold, cold war, cold-blooded, thì lúc đó từ vựng mới thực sự sống trong hệ thống ngôn ngữ của bạn.

Cách dạy và học từ vựng để tăng “độ mạnh” thực sự

Trong giảng dạy, giáo viên không nên chỉ cho học sinh nhớ từ theo kiểu “ghi vở”: cold = lạnh, mà nên thiết kế nhiều hoạt động khác nhau:

• Cho học sinh đoán nghĩa từ trong ngữ cảnh khi đọc.

• Dạy từ theo cụm từ (chunks/collocations) thay vì từng từ riêng lẻ.

• Cho học sinh viết câu hoặc nói câu với từ mới.

• Cho học sinh gặp lại từ đó nhiều lần trong các văn bản khác nhau.

Tóm lại, mục tiêu của việc học và dạy từ vựng không phải là học thật nhiều từ, mà là làm cho mỗi từ trở nên mạnh hơn trong hệ thống ngôn ngữ của người học. Khi strength của từ tăng lên, khả năng sử dụng từ trong giao tiếp thật cũng sẽ tăng theo. Ngược lại, nếu chỉ nhớ thật nhiều từ, nhưng từ nào “strength” cũng yếu thì không sử dụng được trong thực tiễn.