expert@moonesl.vn
Mình lượn qua mấy diễn đàn, thấy có những câu hỏi kiểu: cháu năm nay lớp 6, có nên cho học thi IELTS không?
Các luồng ý kiến nói có có, không không… Phần lớn mọi người cho là sớm quá. Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ quan điểm về thời điểm và cách học IELTS phù hợp nhất.
Bài thi IELTS về cơ bản là “academic English” – tiếng Anh học thuật. Ngay đối với học sinh ở Mỹ, đây vẫn có thể là một bài thi khó.
💡 Điều quan trọng ít ai nhắc tới: Các bài thi IELTS thường xoay quanh những chủ đề rộng và mang tính học thuật như kinh tế, khoa học, công nghệ, môi trường, xã hội… Đây đều là những lĩnh vực mà trẻ em nhỏ có thể chưa có nhiều nhận thức hay kiến thức nền. Khi không có hiểu biết cơ bản về những vấn đề này, trẻ sẽ rất khó hiểu bài đọc, khó nghe được thông tin phức tạp, và khó triển khai ý tưởng trong bài viết hay bài nói.
Trẻ quá nhỏ tuổi (lớp 3, 4) có thể sẽ không phù hợp để học những nội dung này. Chính xác thì “không phải là không thể”, mà sẽ ngược với tự nhiên và sự phát triển của trẻ, trừ khi trẻ rất thích.
Do đó, nếu muốn học IELTS hiệu quả, trẻ có thể được bổ sung kiến thức nền bằng tiếng Việt trước — ví dụ qua việc đọc sách khoa học phổ thông, xem các chương trình khoa học, hoặc tìm hiểu về xã hội, kinh tế, môi trường bằng ngôn ngữ mẹ đẻ. IELTS là bài thi ngôn ngữ, nhưng thiếu kiến thức nền thì việc học sẽ khó khăn gấp nhiều lần, đặc biệt với trẻ còn nhỏ.
1. Thời điểm thi IELTS
Có những bạn lớp 6 đã có thể sẵn sàng ôn thi IELTS, có những bạn đến lớp 10 vẫn chưa sẵn sàng.
Nhưng theo mình, thời điểm tuyệt nhất để các con có điểm IELTS là khoảng lớp 10 (nếu con muốn dùng điểm vào Đại học ở VN). Như vậy, nếu kết quả chưa như ý, các con có thêm 2 năm để cải thiện trước khi thi đại học. Còn nếu đã tốt rồi, các con có 2 năm để tập trung cho các môn còn lại (vì IELTS có thời hạn 2 năm).
Nói cách khác, nếu nhắm đến việc dùng điểm IELTS khi xét tuyển đại học, thì lớp 10 nên là thời điểm đã sẵn sàng đạt tầm 8.0 IELTS trở lên.
Vậy để đến lớp 10 đạt được mức này, cần một lộ trình học tiếng Anh hợp lý từ trước.
2. Lộ trình
Với phần lớn học sinh ngày nay, IELTS thường được coi là một bài thi – một mục tiêu cần hướng tới.
Mình thì nhìn nhận nó là một CÔNG CỤ, giúp nâng cao khả năng tiếng Anh, mở cánh cửa vào đại học, và sau này là để sử dụng trong công việc, cuộc sống. Vì thế, cách tiếp cận hiệu quả không phải chỉ luyện đề, mà là học TIẾNG ANH trước, rồi học dạng bài và cách tư duy của IELTS sau. Để được điểm IELTS tốt, trước hết TIẾNG ANH phải tốt. Ở đây không chỉ là ngữ pháp, mà là khả năng đọc hiểu sách, viết luận xin học bổng, giao tiếp tự tin, và nghe giảng bằng tiếng Anh một cách dễ dàng.
Tóm lại, trước khi tìm hiểu dạng đề IELTS, trẻ cần tự tin sử dụng ngôn ngữ để giao tiếp, đọc sách, và viết. Thực tế cho thấy nhiều bạn lớp 8–9 có điểm IELTS tốt thường xuất phát từ thói quen xem phim, đọc sách tiếng Anh từ sớm, nên vốn ngôn ngữ đã đủ để học dạng bài thi sau này.
Sau khi nền tảng tiếng Anh đã vững, bước tiếp theo là LÀM QUEN DẠNG BÀI và chiến lược làm bài. Ngay cả người giỏi tiếng Anh cận bản xứ, nếu không quen dạng bài IELTS, vẫn có thể chỉ đạt 7.0–7.5. (Mình biết một bạn sinh viên quốc tế như vậy, nhưng kể ra thì dài dòng).
Thông thường, giai đoạn này kéo dài khoảng 1–2 năm. Như vậy, muốn đạt 8.0 khi lớp 10, học sinh cần ít nhất vài năm trước đó để rèn nền tảng tiếng Anh vững chắc, rồi 1–2 năm để làm quen “academic English” và chiến lược thi.
3. Thời điểm bắt đầu học
Vậy nên, chuẩn bị càng sớm càng tốt, nhưng phải đúng cách.
Từ khi còn nhỏ, bố mẹ có thể trò chuyện với con bằng tiếng Anh, đọc sách cùng con, hoặc cho con nghe tiếng Anh hằng ngày (phim hoạt hình chẳng hạn).
Từ tiểu học, có thể làm quen với các dạng bài nhẹ nhàng như TOEFL Primary, ngữ pháp và nghe cơ bản, từ vựng đơn giản.
Giai đoạn 1 – Từ khoảng lớp 6:
Trẻ chưa cần tìm hiểu dạng bài thi IELTS, mà nên tập trung luyện nghe – nói (qua phim, Netflix), và đọc – viết (đọc sub Ted talk, viết lại nội dung bài).
Mục tiêu: sau khoảng 2 năm có thể nghe hiểu được 1 bài TED TALK mà không cần đọc sub, nói, và viết lại được nội dung.
Đây cũng là thời điểm nên khuyến khích trẻ đọc nhiều, xem phim tiếng Anh, đồng thời bổ sung kiến thức nền (khoa học, xã hội, kinh tế) bằng tiếng Việt để khi lên học IELTS, trẻ không bị choáng trước đề bài khó.
Giai đoạn 2 – Từ khoảng lớp 8:
Đây là lúc BẮT ĐẦU làm quen với dạng bài IELTS.
Ngoài sự khác biệt giữa ngôn ngữ đời sống và ngôn ngữ học thuật, trẻ cần rèn các kỹ thuật làm bài và tư duy học thuật – rất hữu ích cho các môn khác. Ví dụ: luyện nghe phải biết take notes, luyện đọc nên biết skimming & scanning, viết cần cấu trúc luận điểm chặt chẽ.
Quá trình này cũng là lúc trẻ tiếp xúc với các chủ đề, từ vựng, ngữ pháp phức tạp hơn về kinh tế, khoa học, xã hội trong bài thi. Sau 2 năm ôn luyện (từ lớp 8 đến lớp 10), nếu học đúng phương pháp, trẻ cơ bản sẵn sàng đạt 8.0 IELTS.
⚠️ Một điều cha mẹ nên lưu ý: Đừng “thần thánh hóa” điểm IELTS cao.
Nếu coi 8.0 hay 9.0 như đích đến cuối cùng, nhiều trẻ khi đạt được sẽ mất động lực học tiếp, thậm chí “né” tiếng Anh vì sợ thi lại điểm thấp hơn. IELTS chỉ nên được xem là một cột mốc quan trọng, chứ không phải đích đến. Quan trọng hơn là tạo môi trường để con sử dụng tiếng Anh hằng ngày: đọc sách, xem phim, học các khóa trực tuyến, tìm hiểu kiến thức mới. Khi có môi trường sử dụng thực sự, điểm IELTS cao chỉ là nền tảng để con đạt mục tiêu học tập và nghề nghiệp sau này.
Nếu có điểm tốt và định hướng cho con đi du học, gia đình có thể khuyến khích trẻ dùng chính kiến thức tiếng Anh của mình để đi apply học bổng các trường. Bây giờ có ChatGPT hướng dẫn từng bước 1 nên rất dễ. Nếu trẻ có học bổng 100% thì đi học, còn nếu chỉ được 80% thôi thì dùng đưa vào hồ sơ của con cho “đẹp profile”.
